Cumartesi, Haziran 6CBS Akademi
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages

Fotogrametri Nedir,Tarihi Süreci ve Ülkemizdeki Gelişim Evresi

tarihinde

Fotogrametri, eski Yunanca’dan batı dillerine giren üç kök sözcükten oluşmuştur. Bunlar;

  • “Işık” anlamına gelen “photos”,
  • “Çizim” ya da çizme anlamındaki “gramma”,
  • ve “Ölçme” anlamındaki “metron”,

kelimeleridir. Buna göre fotogrametri “ışık yardımı ile çizerek ölçme” anlamına gelmektedir.

Fotogrametrinin genel tanımı;cisimler ve oluşturdukları çevreden yayılan ışınların şekillendirdiği fotoğrafik görüntülerin ve yaydıkları elektro manyetik enerjinin kayıt, ölçme ve yorumlama işlemleri sonunda bu cisimler ve çevre hakkında güvenilir bilgilerin elde edildiği bir teknoloji ve bilim dalı” şeklinde, teknik tanımı ise “iki veya üç boyutlu cisimlerin fotoğraf üzerinden ölçülmesi” şeklinde yapılabilir.

Fotogrametrinin Tarihi Süreci

Fotogrametri fotoğrafın keşfedilmesinden kısa bir süre sonra kullanılmaya başlanmıştır. Birinci Dünya Savaşından sonra uçaklarda ve analog fotogrametrik aletlerdeki gelişimler sonucu standart bir uygulama haline gelmiştir. Bilgisayarın devreye girmesi ile 70’li yıllarda analitik fotogrametri üretim süreci başlamış ve 90’lı yıllardan itibaren dijital fotogrametri süreci gelişmiştir.

Esas itibariyle 1851 yılında Laussedat tarafından bulunan fotogrametri, fotoğrafları ölçme amaçlı kullanmasına rağmen, temel kuralları bakımından oldukça eskiye dayanmaktadır. Leonardo da Vinci 1492’de merkezi ve perspektif projeksiyonları çalışmalarında kullanmaya başlamış ve diğer bilim adamları bu çalışmalara matematiksel anlamda zaman içerisinde katkıda bulunmuşlardır. 1759’da JH Lambert yaptığı araştırmada, perspektif görüntünün matematik prensiplerini, uzaydan kestirmeyle, noktaları resim üzerinde bulabilmek için geliştirdi. İlk fotoğraf 8 saatlik poz süresiyle NJ Niepce tarafından çekildi. Tarihsel gelişim maddeler halinde şöyle sıralanabilir.

– Fransız Subay Aime Laussedat ilk fotogrametrik aletleri ve metotları geliştirdi (1851).

– Alman mimar A.Meydenbauer yapıların dökümantasyonu için fotogrametrik teknikleri gerçekleştirildi (1858).

– Viyanali fizikci Ernst Mach stereoskopi özelliğin cisimlerin hacim hesabında kullanılabileceği fikrini ortaya attı (1866).

– Persopolis antik harabelerinin ilk kez olarak fotogrametrik yöntemler ile dökümantasyonu yapıldı (1885).

– Almanya da Fotogrametri ile ilgili ilk sürekli yayın C.Koppe tarafından yayınlandı (1889).

– Eduard Gaston ve Daniel Deville ilk stereoskopik değerlendirme aletini tasarı olarak sundular (1896).

– Theodor Scheimpşug çift projektörü icat etti (1897).

– Pulfrich ilk “Stereokomparator”u geliştirdi ve resim çiftlerinden harita üretimini gerçekleştirdi (1901).

– Theodor Scheimpşug optik izdüşümün ilkelerini ve buna bağlı olarak optik izdüşüm için “Perspektograph” adlı bir alet geliştirdi.

– Şimdi ki adı “ISPRS” olan ISP (International Society for Photogrammetry) Dolezal tarafından Avusturya’da kuruldu (1910).

– Avusturyalı Th.Scheimpşug düşeye çevrilmiş resimler elde etmek için yeni yöntemler geliştirdi. Scheimpşug fotogrametrik ilkeleri hava fotoğrafcılığına uyguladığından Hava Fotoğrafcılığının önderi sayılır (1911).

– ISP’nin (International Society of Photogrammetry) ilk kongresi Viyana da yapıldı (1913).

– 1945’e kadar Metrik Resim Çekme Makinelerinin ve Analog değerlendirme aletlerinin gelişimi devresidir.

– Carl Zeiss Oberkochen fabrikalarında Hans Foramitti nin geliştirdiği yeni stereometrik kamera sistemi ile mimarlık fotogrametrisi ile ilgili deneyler gerçekleştirildi (1964.)

– Tarihi yapılardaki fotogrametrik uygulamalar için ilk uluslararası sempozyum Paris’de yapıldı (1968).

– 1970’li yıllarda analitik değerlendirme aletlerinin yaygınlaşması fotogrametri de devrim yarattı. Analitik değerlendirme aletleri ile hava triyangülasyonu, demet dengelemesi amatör resim çekme makinelerinin kullanılması gibi daha külfetli çalışmalar gerçekleşti.

– 1980’li yıllarda bilgisayar yazılım ve donanımında ki gelişmeler dijital fotogrametrinin önem kazandığı yıllardır.

– ISPRS ilk konferans dan 83 sene sonra kurulduğu yer olan Viyana’da yapıldı (1996).

– 80’li yıllardan itibaren dünyada fotogrametri alanındaki gelişmeleri on-line takip eden ülkemiz 2000 yılında Amsterdam’da yapılan ISPRS kongresinde üyelerin oyu ile 2004 ISPRS Kongresini İstanbul’da düzenleme hakkını kazanmıştır.

-1990 yıllardan itibaren dijital fotogrametrik teknikler, 2002li yıllardan sonra ise dijital kameraların üretimiyle bu teknikler daha da yaygın biçimde kullanılmaya başlandı.

– 2001 yılında üretimi gerçekleşen LiDAR (Light Detection and Ranging) yani hava lazer tarama sistemi ile fotogrametriye entegre veriler (nokta bulutu) ile harita üretimi tekniği kullanılmaya başlandı.

– 2010 yılların başından itibaren İHA (İnsansız Hava Aracı) ile çekilen görüntüler yardımıyla fotogrametrik değerlendirmeler hem dijital fotogrametri hem de fotogrametirk bilgisayarla görüş kapsamında yapılmaya başlandı.

 

Ülkemizde Fotogrametrik Çalışmalar Açısından İlkler

1927 yılında Alman Zeiss firmasından satın alınan bir stereo Autograph, Rödresman ve Stereokomparatör aleti ile ilk kez ülkemizdeki çalışmalar başlatılmıştır. Hava fotogrametrisi yöntemi ile ilk kez 1929 yılında Bergama-Çandarlı paftası üretilmiştir. 1936 yılında hava fotogrametrisi uygulamaları genişletilmiş, İstanbul kenti imar planları için gerekli altlıkları sağlamak üzere, hava fotoğrafları çekilmiş ve 140 km2’lik bir alanın 1/2000 ölçekli foto planları yapılmıştır. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü 1952 yılında Wild firmasından dört adet fotogrametri aleti satın almıştır. Fotogrametrinin özel sektör tarafından da uygulanabilmesi, 203 sayılı yasanın 1986 yılında yapılan değişikliği ile mümkün olabilmiştir. Yerel yönetimlerde büyük ölçekli haritaların fotogrametri ile üretimi 1987 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nde (İBB) başlamıştır. Orman Genel Müdürlüğü de de bu tarih sonrası fotogrametirk yöntemle harita üretim çalışmaları başlatılmıştır. Detaylı olarak ülkemizde yaşanan fotogrametrik süreçler aşağıda maddeler halinde sunulmuştur.

– Birinci Dünya Savaşında fotogrametri alanında yetişmek üzere, iki harita subayı yurtdışına gönderilmiştir. Yine aynı dönemde bir stereo autograph aleti satın alınmıştır.

– 1927 yılında Almanya’dan bir uzman getirilmiş, Zeiss firmasından satın alınan cihazlar ile ilk kez çalışmalar yapılmıştır. Bu arada yersel fotogrametri yöntemi ile 50 hektarlık bir alanın 1/2000 ölçekli bir haritası yapılmıştır.

– 1928’de 1/25000 ölçekli Ankara-Kayaş paftası üretilmiştir.

– 1931 yılı sonuna kadar 3817 km2’lik bir alanın yersel resimleri çekilmiş, 3050 km2’lik alanında stereo değerlendirilmesi yapılmıştır. Yersel fotogrametri ile üretilen bu 1/25000 ölçekli paftaların sayısı 20’dir.

– 1932 yılında 125 km2’lik bir alanın hava fotoğrafları çekilmiş ve stereo değerlendirilmesi yapılmıştır.

– 1935’te daha çok yersel fotogrametri yöntemi ile çalışılmış, Bandırma dolayında 250 km2’lik bir alanın 1/10000 ölçekli haritaları yapılmıştır.

– Daha sonraki yıllarda, fotogrametri uygulamaları her yıl biraz daha geliştirilerek sürdürülmüş ve 1960’lı yıllarda Türkiye’nin 1/25000 ölçekli haritaları tamamlanmıştır.

Yukarıda anlatılan çalışmalar öncelikle savunma amacıyla Harita Genel Komutanlığı tarafından yapılan çalışmalardır. Cumhuriyetin ilk döneminde, sivil sektörde de fotogrametri çalışmaları yapılmıştır. 1924-1925 yılları arasında Ergani-Maden’de bakır cevheri yataklarında 2660 hektarlık alanın 1/2500 ve 1/5000 ölçekli haritaları yersel fotogrametri yöntemi ile yapılmıştır.

Fethiye – Köyceğiz’deki manganez ve kurşun yataklarının 2318 hektarlık alanının da, 1929’da, yersel fotogrametri yöntemi ile 1/1000 – 1/5000 ölçekli haritaları yapılmıştır. 1936’da Bolkar ve Gümüşhacıköy’deki gümüş ve kurşun yataklarının işletme projeleri için 1850 hektarlık bir alanın 5 m aralıklı eş yükseklik eğrili 1/2000 ve 1/5000 ölçekli haritaları yine yersel fotogrametri yöntemi ile üretilmiştir. 1937’de Turhal antimon yatağının, 638 hektarlık alanının 1/500, 1/5000 ölçekli haritaları yersel fotogrametri ile yapılmıştır. 1958 yılından itibaren TKGM’de 1/5000 ölçekli haritalar üretilmeye başlanmıştır. 1960-1990 arasında Türkiye’nin 1/5000 ölçekli Standart Topografik Fotogrametrik haritalarının %70’i tamamlanmıştır.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.